हैजा  रोग  : कारण र बच्ने उपाय

हैजा पाचन प्रणालीलई असर गर्ने संक्रामक रोग हो । यो रोग Vibrio cholerae नामक ब्याक्टेरियाले गर्दा लाग्दछ । यस रोगगा पखाला लाग्ने तथा बान्ता भई जलबियोजनको कारणले जीवन जोखिममा पर्न सक्छ । स्वस्थ ब्यक्तिमा संक्रमण भएको १-५ दिनमा प्राय लक्षणहरु देखिन्छन् ।

नेपालमा पहिलो पटक सन १८२३ हैजा महामारीको रेकर्ड गरिएको थियो । १८५६ र १८७२ मा काठमाडौँ उपत्यकामा हैजा महामारीका कारण ठूलो जनधनको क्षति भएको ईतिहास छ । सन् २००९ मा जाजरकोट जिल्लामा ३०,००० भन्दा बढी प्रभावित र १०० जनाको हाराहारीमा मृत्यु भएको थियो । काठमाडौं उपत्यकामा भूकम्पपछिका पुनर्निर्माण र सरसफाइको कमीका कारण हैजा महामारीको जोखिम उच्च जोखिम भएसगै २०१५ मा ७६ जनामा हैजा पुष्टि भएको थियो । हाल भाद्र २०८२ मा वीरगञ्ज महानगरपालिकामा हैजा महामारीको रुपमा देखा परेको छ ।

लक्षण/संकेत (Symptoms): 

अचानक पानी जस्तो पखाला बारम्बार लागिरहने, बान्ता हुने, शरीरमा जलबियोजन चाडै हुने (आखाँ गढ्ने, बढी तिर्खा लाग्ने, छाला सुख्खा हुने) अत्यधिक थकान र कमजोरी, पानी पिउन समेत नसक्ने आदि हुन सक्छन ।

सर्ने तरिका (Mode of Transmission) :  

रोग सर्ने प्रमुख कारण प्रदूषित पानी तथा खाना नै हो । यसमा बाताबरणीय तत्वहरु जस्तै सरसफाईमा कमी, झिगाको प्रकोप, खुला दिशा गर्ने वानी तथा हात राम्रो सग नधुने, पानी शुद्दिकरण नगरीकन पिउने गर्नाले रोग सर्नमा मद्दत हुन्छ ।

उपचार (Treatment):

यसको प्रमुख उपचार भनेकै शरिरमा पानीको मात्रा घट्न नदिनु हो । जसका लागि पुनर्जलिय झोल प्रसस्त पिउने, स्वास्थ्य सस्थामा स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह अनुसार IV Fluid तथा Antibiotics आदिबाट उपचार गरिन्छ ।

रोकथाम (Prevention):

यस रोगको प्रमुख रोकथामको उपाय भनेकै समुदायमा सरसफाईका बारेमा जनचेतना जगाई सजग गराउनु हो जुन अन्तरगत सुरक्षित र शुद्दिकरण गरेको (उमालेर, फिल्टर गरेर, क्लोरिन प्रयोग गरेर) पिउने पानी प्रयोग गर्ने, खाना राम्रो सँग पकाएर मात्रै खाने र ढाकेर राख्ने, हात साबुनपानीले राम्ररी धने (विशेषगरी शौचालय प्रयोग पछि र खाना अघि), खुला दिसा नगर्ने, शौचालय प्रयोग गर्ने, सरसफाइमा ध्यान दिने, भएमा खोप Cholera Vaccine लगाउन पनि सकिन्छ ।

(लेखक प्रदेश जनस्वास्थ्य कार्यालय स्याङ्जाका प्रमुख हुनुहुन्छ)